nawadnianie

Porównanie skuteczności nawadniania enteralnego i dożylnego u dzieci chorych na nieżyt żołądkowo-jelitowy o ostrym przebiegu - metaanaliza Enteral vs intravenous rehydration therapy for children with gastroenteritis. A meta-analysis of randomized controlled trials B.K. Fonseca, A. Holdgate, J.C. Craig Archives of Pediatric and Adolescent Medicine, 2004; 158: 483-490 Data utworzenia: 07.10.2004 Ostatnia modyfikacja: 21.04.2008 Opublikowano w Medycyna Praktyczna Pediatria 2004/04 Zamów publikację WS - 2006/01 Medycyna Praktyczna Pediatria: Wybrane wytyczne z gastroenterologii dziecięcej i żywienia Wprowadzenie Nieżyt żołądkowo-jelitowy o ostrym przebiegu jest jedną z najczęstszych chorób niemowląt i małych dzieci. Co roku w USA z tego powodu przyjmowanych jest do szpitala 9/1000 dzieci do 5. roku życia, a w krajach rozwijających się jeszcze więcej (np. w Chinach 26/1000 dzieci do 5. rż.). Podstawową metodą leczenia nieżytu żołądkowo-jelitowego o ostrym przebiegu jest nawadnianie. Od lat 70. XX wieku zaleca się nawadnianie drogą enteralną. Pomimo tych zaleceń oraz badań potwierdzających skuteczność takiego postępowania (p. Med. Prakt. Pediatr. 3/2002, s. 81 - przyp. red.) dzieci chore na nieżyt żołądkowo-jelitowy o ostrym przebiegu często są przyjmowane do szpitala i nawadniane dożylnie. Wynika to prawdopodobnie z przekonania wielu lekarzy o mniejszej skuteczności nawadniania enteralnego. Pytanie kliniczne Czy nawadnianie enteralne stosowane u dzieci do 15. roku życia chorych na nieżyt żołądkowo-jelitowy o ostrym przebiegu jest tak samo skuteczne i bezpieczne jak nawadnianie dożylne? Metodyka metaanaliza badań z randomizacją lub pseudorandomizacją Dobór badań Analizą objęto badania porównujące skuteczność i bezpieczeństwo dwóch metod - nawadniania enteralnego i nawadniania dożylnego - stosowanych w leczeniu nieżytu żołądkowo-jelitowego o ostrym przebiegu, trwającego <7 dni, u dzieci do 15. roku życia, w których oceniano co najmniej 1 z wymienionych poniżej punktów końcowych. Interwencja W analizowanych badaniach chorych przydzielano losowo do jednej z 2 grup, w których stosowano odpowiednio: - nawadnianie enteralne - doustne lub przez zgłębnik dożołądkowy; - nawadnianie dożylne. Punkty końcowe lub oceniane zmienne (1) niepowodzenie leczenia, (2) poważne działania niepożądane, (3) czas hospitalizacji, (4) zmiana masy ciała podczas leczenia, (5) objętość i rodzaj oddawanych w czasie leczenia stolców, (5) akceptacja leczenia przez rodziców. Definicje: - niepowodzenie leczenia - określano jako konieczność zastosowania nawadniania dożylnego (w grupie dzieci nawadnianych enteralnie); - poważne działania niepożądane: zgon lub drgawki. Wyniki Analizą objęto 16 badań, w których uczestniczyło 1545 dzieci (8 badań przeprowadzono w krajach rozwiniętych i 8 - w krajach rozwijających się). Pięć badań obejmowało dzieci, u których stwierdzono ciężkie odwodnienie, a 2 - dzieci niedożywione. W 13 badaniach uczestniczyły dzieci do 3. roku życia, w 3 - również dzieci starsze. W 10 badaniach nawadnianie enteralne stosowano drogą doustną, w 3 - przez zgłębnik dożołądkowy, a w 3 pozostałych - doustnie i przez zgłębnik dożołądkowy. We wszystkich badaniach do nawadniania enteralnego stosowano doustny płyn nawadniający; w 10 badaniach płyn o składzie zgodnym z zaleceniami WHO (osmolarność >=300 mOsm/l), w 2 - płyn o zmniejszonej osmolarności (=<270 mOsm/l), a w pozostałych 4 - oba rodzaje płynów nawadniających. Leczenie było nieskuteczne u 4% dzieci nawadnianych enteralnie (95% CI: 3-5); w podgrupie nawadnianej przez zgłębnik dożołądkowy - u 3,3%, a drogą doustną - u 4,7% dzieci. W grupie, w której stosowano nawadnianie enteralne, w porównaniu z grupą nawadnianą dożylnie stwierdzono: - mniejsze ryzyko poważnych działań niepożądanych łącznie we wszystkich badaniach (RR: 0,36; 95% CI: 0,14-0,89) i w badaniach przeprowadzonych w krajach rozwijających się, natomiast w krajach rozwiniętych ryzyko poważnych działań niepożądanych było podobne; - skrócenie czasu hospitalizacji (śr. o 21 h; 95% CI: 8-35; 5 badań); - podobne zwiększenie masy ciała do momentu wypisania ze szpitala (9 badań); - podobny czas utrzymywania się biegunki (8 badań), a w podgrupie, w której stosowano nawadnianie przez zgłębnik dożołądkowy albo doustnie i przez zgłębnik dożołądkowy, skrócenie czasu utrzymywania się biegunki (śr. o 23 h; 95% CI: 11-36; 3 badania); - większą akceptację rodziców dla sposobu leczenia. Wniosek Nawadnianie enteralne stosowane u dzieci do 15. roku życia chorych na nieżyt żołądkowo-jelitowy o ostrym przebiegu jest co najmniej tak samo skuteczne jak nawadnianie dożylne, skraca czas hospitalizacji i zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Opracowali: dr med. Przemko Kwinta, dr med. Bożena Dubiel Konsultowała dr hab. med. Hanna Szajewska Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci AM w Warszawie Komentarz Wprowadzenie doustnych płynów glukozo-elektrolitowych do leczenia chorób przebiegających z biegunką słusznie uznawane jest za jedno z najważniejszych osiągnięć medycyny w XX wieku.[1] Mimo to ta prosta, bezpieczna i tania metoda leczenia, od lat zalecana przez liczne towarzystwa naukowe,[2,3,4] nadal nie jest powszechnie stosowana. Należy mieć nadzieję, że wyniki przedstawionej powyżej metaanalizy ostatecznie przekonają sceptyków do tej formy leczenia i nawadnianie enteralne będzie częściej stosowane. Wyniki analizy dowodzą bowiem, że nawadnianie doustne lub przez zgłębnik dożołądkowy jest co najmniej tak samo skuteczne jak nawadnianie dożylne, skraca czas hospitalizacji i zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Na każde 25 dzieci nawadnianych enteralnie tylko u jednego konieczne było wprowadzenie dodatkowego nawadniania dożylnego. Podczas czytania komentowanej pracy nasunęło mi się kilka spostrzeżeń. Po pierwsze, w większości badań włączonych do analizy oceniano standardowy doustny płyn nawadniający (Na - 90 mmol/l, osmolarność ok. 311 mOsm/l). Obecnie w krajach rozwiniętych zaleca się stosowanie płynów o zmniejszonej osmolarności (Na - 60 mmol/l, osmolarność <270 mOsm/l). Wydaje się prawdopodobne, że skuteczność nawadniania enteralnego z zastosowaniem płynów o zmniejszonej osmolalności (takich jak dostępny w Polsce doustny płyn nawadniający Gastrolit) może być jeszcze większa. Metaanaliza z Cochrane Library5 wykazała, że u dzieci hospitalizowanych z powodu ostrej biegunki płyny o zmniejszonej osmolarności w porównaniu z płynem standardowym zmniejszają ryzyko niepowodzenia leczenia i konieczności nawadniania dożylnego, zmniejszają objętość stolca w pierwszych 24 godzinach leczenia oraz częstość wymiotów (p. także Med. Prakt. Pediatr. 5/2001, s. 145 - przyp. red.). Wyniki analizy dotyczą przede wszystkim dzieci z odwodnieniem będącym następstwem biegunki, nie dają natomiast podstaw do wnioskowania o skuteczności nawadniania enteralnego u chorych z ostrym nieżytem żołądkowo-jelitowym przebiegającym z wymiotami. Nie można wykluczyć, że skuteczność nawadniania doustnego w takim przypadku będzie mniejsza. Warto jednak przypomnieć, że wymioty nie są przeciwwskazaniem do stosowania doustnych płynów nawadniających, choć należy przestrzegać zasady nawadniania częstego i małymi porcjami. Ostatnia uwaga dotyczy możliwości nawadniania przez zgłębnik dożołądkowy. Ten popularny w niektórych krajach Europy Zachodniej sposób w Polsce jest rzadko stosowany. W świetle wyników przedstawionej metaanalizy być może warto rozważyć korzystanie również z tej metody (zamiast nawadniania drogą dożylną) w przypadkach, gdy nawadnianie doustne sprawia trudności. dr hab. med. Hanna Szajewska Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci AM w Warszawie Piśmiennictwo do komentarza 1. Water with sugar and salt. Lancet, 1978; 2: 300-301 2. The treatment of diarrhea. A manual for physicians and other senior health workers; WHO/CDR/95.3. World Health Organization, Geneva, 1995 3. Provisional Committee on Quality Improvement, Subcommittee on Acute Gastroenteritis. Practice parameter: the management of acute gastroenteritis in young children. Pediatrics, 1996; 97: 424-435 4. Walker-Smith J.A., Sandhu B.K., Isolauri E. i wsp. Recommendation for feeding in childhood gastroenteritis. Guidelines prepared by the ESPGAN Working Group on Acute Diarrhoea. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 1997; 24: 619-620 5. Hahn S., Kim Y., Garner P. Reduced osmolarity oral rehydration solution for treating dehydration caused by acute diarrhoea in children. The Cochrane Library, Issue 2, 2004. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd. (ostatnia aktualizacja: 19 września 2001) Reklama recykling odpady utylizacja wyposażenie łazienek kolagen kolagen naturalny zmarszczki trądzik blizny rozstępy kosmetyka hale stalowe solarium uzdatnianie wody filtry do wody kajaki spływy kajakowe domofony wideodomofony telewizja przemysłowa CCTV odpady przemysłowe surowce wtórne odpady niebezpieczne recykling odbiór odpadów odpady utylizacja półka łazienkowa wieszak łazienkowy uchwyt do papieru toaletowego mydelniczka wyposażenie łazienek przeciski zawiesia łańcuchowe zawiesia pasowe zawiesia szkicowniki passepartout chodniki dywany dywan paleciaki narzędzia ręczne stacja diagnostyczna smarownica nussbaum wyważarka diagnostyka texa podnośnik wyposażenie warsztatów owiewki samochodowe owiewki kolagen kolagen naturalny zmarszczki trądzik blizny rozstępy kosmetyka doniczki ceramiczne donice ceramiczne doniczki donice spływy kajakowe kajaki hale stalowe system astron hale astron roboty ziemne rusztowania toruń opaski zaciskowe kołki rozporowe linki holownicze sznurek pasy transportowe metalizacja próżniowa metalizacja iluzjoniści pokazy dla dzieci pokazy iluzji atrakcje dla dzieci iluzjonista sklep rowerowy rowery iluzjoniści pokaz iluzji iluzjonista pokazy iluzji lampy do solarium solaria solarium kliny wpusty wpusty pryzmatyczne koparka koparko ładowarka uzdatnianie wody odwrócona osmoza osmoza filtry do wody embossery nbs Jarosław Wybrański EMV DataCard kajaki spływy kajakowe domofony wideodomofony telewizja przemysłowa CCTV suwnice żurawie stoły podnośne przenośniki dźwigniki nożycowe